techo.png

รากฐานธรรมกับบุคคลที่หาได้ยาก


คำสอนของพระบรมศาสดาเรื่องบุคคล 2 ประเภท ที่หาได้ยาก คือ

1. บุพการี บุคคลผู้ทำอุปการะก่อน ได้แก่ บุคคลผู้มีอัธยาศัยเผื่อแผ่ เมตตากรุณาต่อผู้อื่นก่อน 2. กตัญญูกตเวที บุคคลผู้อุปการะ ตอบแทนผู้ที่อุปการะแก่ตน . อรรถธรรมข้อนี้ เป็นหลักธรรมในชั้นของนักธรรมตรี ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ละเอียดโดยไม่ต้องตีความอะไร จึงขอยกมาแบบย่อบางส่วนเพื่อให้น้อมใจศึกษา ดังนี้

“บุพการี” โดยทั่วไปท่านกำหนดว่ามี 4 ประเภท คือ 1. มารดา บิดา 2. ครู อาจารย์ อุปัชฌาย์ 3. พระมหากษัตริย์ 4. พระพุทธเจ้า . กตัญญู แปลว่า ผู้รู้อุปการคุณที่ผู้อื่นทำแล้วแก่ตน กตเวที แปลว่า ผู้ประกาศคุณนั้นให้ปรากฏ รวมเป็น กตัญญูกตเวที แปลว่า ผู้รู้อุปการคุณที่ท่านทำแล้วและตอบแทน หมายความว่า ผู้ระลึกถึงอยู่เนือง ๆ ซึ่งอุปการคุณที่ท่านบุพการีนั้น ๆ ได้กระทำให้แก่ตน และเมื่อได้โอกาสก็ตอบแทนคุณตามควรแก่ฐานะ ภาวะ และกาลสมัย เหมือนบุตรธิดาเป็นลูกหนี้มารดาบิดา นักเรียน ศิษย์เป็นลูกหนี้ครูอาจารย์ พระมหากษัตริย์ ได้ชื่อว่าทรงเป็นบุพการีของประชาราษฎร์ เพราะทรงมีหน้าที่ปกครองไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ผู้อาศัยอยู่ในประเทศ ให้มีความผาสุก พระพุทธเจ้า ได้ชื่อว่าทรงเป็นบุพการีของพุทธบริษัท . ชื่อว่า กตัญญูกตเวที โดยทั่วไปท่านกำหนดว่ามี 4 ประเภท (ผู้มีหน้าที่ต้องทดแทนคุณ มีอยู่ 4 ประเภท) คือ 1. บุตรธิดา 2. นักเรียน ศิษยานุศิษย์ 3. ประชาราษฎร์ 4. พุทธบริษัท . คนในโลกนี้มี 2 จำพวก คือสาธุชน คนดี 1 อสาธุชน คนไม่ดี 1 ความกตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี ส่วนคนที่ขาดคุณธรรมข้อนี้ ก็แสดงว่าเป็นคนไม่ดี เป็นคนอกตัญญู ใคร ๆ ไม่ควรคบ โบราณท่านสอนกันมาว่า "แม้แผ่นดินจะไร้หญ้า ก็อย่าคบค้าคนอกตัญญู" มีพระพุทธภาษิตว่า "ถึงจะให้แผ่นดินทั้งหมด (คือยกให้เป็นผู้มีอำนาจยิ่งใหญ่ในแผ่นดินทั้งโลก) ก็ไม่อาจที่จะให้คนอกตัญญูยินดี มีความรู้สึกบุญคุณได้" ทั้งนี้ก็เพราะคนอกตัญญูนั้นไม่รู้บุญคุณของใคร ๆ แม้จะให้ทรัพย์สินเงินทองที่มีอยู่ในแผ่นดินทั้งหมด เขาก็ยังไม่รู้จักบุญคุณ คอยแต่จะประทุษร้ายผู้มีบุญคุณแก่ตนเสียอีก ในคราวตกทุกข์ยากก็เข้าหา ครั้นสมปรารถนาแล้วเบือนหนี บางทีก็ทำลาย ฉะนั้น เพราะเหตุนี้ ท่านจึงห้ามมิให้คบคนอกตัญญู... . “พื้นแผ่นดินเป็นที่รับรอง เป็นที่อาศัยของสัตว์และพฤกษาลดาชาติ ฉันใด กตัญญูกตเวทิตาธรรม ก็เป็นพื้นฐานแห่งจิตของสัตบุรุษ ฉันนั้น” “คนบางคนเพียงแต่นึกถึงบุญคุณ แต่ไม่ยอมตอบแทน” . อาจารย์อัจฉราวดี วงศ์สกล ที่มา : คัดจาก ถ้อยคำจากท่านอาจารย์ เรื่อง “รากฐานธรรมกับบุคคลที่หาได้ยาก 2 ประเภท” 6 กันยายน 2018

ดู 72 ครั้ง

โพสต์ล่าสุด

ดูทั้งหมด